همگى اتّفاق نظر دارند که امام هادى(ع) را پس از شهادت، میان خانه اش در سامرا دفن کردند و همچنین پس از این که امام عسکرى(ع) نیز به شهادت رسید در همان خانه پیکر مطهّرش به خاک سپرده شد و این بر قداست آن خاک و حرمت آن خانه دو چندان افزوده و تا ابد یکى از زیارتگاههاى شیعیان و مطاف و منظر روشندلان گشت.

عمارت اوّل آستانۀ سامرا

دائره المعارف تشیّع در خصوص عمارت اوّل آستانه سامرامى نویسد:

«اتّفاق نظر کامل است بین علماى فریقین که حضرت امام على الهادى(ع) پس از مرگ خود در خانۀ خویش دفن گشت و حضرت این خانه را از دلیل، فرزند یعقوب نصرانى خریدارى فرموده بودند و چنان که از متن روایات کافى و ارشاد و نیز کتب عامّه استفاده مى گردد، این خانه بسیار وسیع بوده و ظاهراً تمامى صحن شریف امروزى، خانۀ آن حضرت را در بر مى گرفت.»

در متون تاریخى چنین تصریح گشته که پیکر مقدّس حضرت امام على الهادى(ع) را در وسط حیاط خانۀ خود دفن نمودند و پس از رحلت حضرت امام حسن عسکرى(ع) جسد مطهّر او را نیز در جنب قبر پدرش به خاک سپردند ولى چون در اطراف آن پادگان نظامى بود، شیعیان و دوستداران خاندان عصمت و نبوّت مخفیانه به زیارت مى شتافتند و پنجره اى به سمت خیابان باز نموده بودند که زایران از آن پنجره زیارت مى کردند و داخل خانه نمى شدند، البته تولیت آن به دست شیعیان بود. حضرت امام حسن عسکرى(ع) داراى خادمى بود که ساکن این خانه بود و هر قسمت از این خانه که خراب مى گشت آن را مرمت مى کرد و این حالت تا سال ٣٢٨ق. که پایان عصر غیبت صغرى است ادامه داشت.

عمارت دوم آستانۀ سامرا

این عمارت در سال ٣٣٣ق. توسط ابومحمد الحسن معروف به ناصرالدولۀ حمدانى،فرزند ابوالهیجا عبدالله آل حمدان برادر سیف الدولۀ حمدانى،انجام شد،وى اوّلین فرمانرواى شیعه بود که حرم و گنبد بر مزار امام دهم و یازدهم(ع) بنا کرد و بر شهر سامرا حصار نهاد و منازلى در اطراف آستانه بنا نمود و شیعیان را تشویق به سکونت در آن سامان کرد و کوشش فراوانى در آبادانى شهر سامراکرد ولى بر اثر جنگهایى که بین وى و معزّالدوله بویهى رخ داد اکثر برنامه هاى او ناتمام باقى ماند.

عمارت سوم آستانۀ مقدّسه

در سال ٣٣٧ق. ابوالحسین احمد بن بویه مشهور به معزّالدولۀ آل بویه، پس از پیروزى بر ناصرالدولۀ آل حمدان و وقوع صلح بین او و ناصرالدوله وارد شهر سامراشد و اموال زیادى در عمران شهر صرف نمود و گنبد بزرگى بر مزار امام على النقى و امام حسن عسکرى(ع) برآورد و حرم مجلّلى در اطراف قبر مطهّر تأسیس نمود و صحنى بر آستانه احداث کرد، به دستور او ضریحى از چوب ساج ساخته و بر قبر مطهّر نهادند و سرداب غیبت امام مهدى را که حوض آب، در آن جارى بود با خاک پر نمودند و حقوق ماهانه از براى خدمۀ آستانه تعیین نمود و کار ناتمام ناصرالدولۀ آل حمدان را به اتمام رساند.

عمارت چهارم آستانۀ سامرا

عمارت چهارم آستانه مقدّس عسکریین(ع) به دست عضدالدولۀ بویهى (درگذشتۀ سال ٣٧٢ق.) انجام گشت، عضدالدوله پس از ورود به بغداد و زیارت از عتبات مقدّسه، دستور داد تا تمامى عمارات آنها را خراب کرده و طبق یک نقشۀ سنجیده، آستانه هاى کربلا و نجف و کاظمین و سامرارا بنا نمایند، تجدید بناى آستانه سامرااز سال ٣۶٧ق. تا ٣٧٢ق. که سال وفات عضدالدوله بویهى است در نهایت شکوه و جلال و عظمت به اتمام رسیدو این بزرگترین عمارتى بود که بر مزار عسکریین(ع) بنا گشت و تا عصر حاضر پابرجا مى باشد، وى همچنین حصار محکمى جهت امنیّت شهر سامرا بنا کرد و خانه هایى در اطراف آستانه تأسیس نمود و حقوق مستمرّى جهت خدمه آستانه تعیین کرد،و کوشش فراوانى در آبادانى شهر سامرا به خرج داد و این همه باعث شد شیعیان از اطراف و اکناف به این شهر هجرت کنند.

عمارت پنجم آستانه

امیر ارسلان بساسیرى فرزند عبدالله بساسیرى در سال ۴۵٠ق.  بغداد را به تصرّف خویش درآورد و دستور داد که در اذان مساجد بغداد «حىّ على خیر العمل» را که در نزاع بین شیعه و سنّى حذف شده بود بگویند، به گفتۀ قاضى نورالله شوشترى:

«وى عمارتى عالى بر قبر منوّر دو امام معصوم شیعه، امام على الهادى و امام حسن بن على(ع) در سامرابنا نهاد و هدایایى به آستانه تقدیم نمود.»

عمارت ششم آستانه

در سال ۴٩۵ق سلطان برکیاروق سلجوقى توسط وزیر خویش مجدّد الدوله درهاى آستانه را تجدید نمود و تعمیراتى در صحن شریف گنبد انجام داد و به دور آستانه دیوار کشید.

عمارت هفتم آستان قدس عسکریّین(ع)

در سال ۶٠۶ق تعمیراتى توسط ناصر دین الله سى و چهارمین خلیفه از بنى عبّاس که گرایشات شیعى داشت، در آستانه انجام گرفت که از آن جمله درب سرداب غیبت حضرت مهدى(عج) مى‌باشد که تا عصر حاضر باقى است و تاریخ ۶٠۶ق. و بعضى از آیات و نقش هاى دیگر بر آن نمایان است.

عمارت هشتم آستانه

در سال ۶۴٠ق. بر اثر سقوط شمع بزرگى که حرم شریف را روشن مى کرد، آتش سوزى در حرم رخ داده و ضریحى که بساسیرى در سال ۴۵٠ قمرى به آستانۀ عسکریین اهدا نموده بود دچار حریق گشت، سپس خلیفه عباسى المستنصر بالله زیر نظر سید احمد ابن طاووس (٧٣٢ق.) یکى از علماى معروف و بزرگ شیعه، به جبران خسارت وارده به عمارت آستان مقدس و دو ضریح شریف پرداخت و آنها را به زیباترین شکل خود بازگرداند.

عمارت نهم آستانه

پس از تأسیس دولت جلایریان در ایران به دست شیخ حسن ایلکانى در سال ٧۴٠ق، وى تعمیرات وسیعى در آستانۀ عسکریین به سال ٧۵٠ قمرى انجام داد که شامل گنبد و گلدسته ها و حرم و رواقهاى مطهّر آستانه مى باشد و همچنین ضریح مطهّر را تزیین کرد و در خارج از شهر، محلّى را جهت دفن مردگان اختصاص داد و دستور داد تا دیگر در صحن مطهّر کسى را دفن نکنند.

عمارت دهم آستان قدس عسکریّین(ع)

پس از به قدرت رسیدن سلسلۀ صفویان در ایران، شاه اسماعیل صفوى در روز ٢۵ جمادى الثانى سال ٩١۴ ق. به عنوان فاتح بغداد وارد این شهر گشت و شیعیان عراق از وى استقبال نمودند، سپس راهى کربلا و نجف شد و بعد به سمت کاظمین و سامراشتافت، وهدایاى ارزنده‌اى به عتبات مقدسه اهدا کرد و در سامرا تمام حرم و رواقهاى این آستانه را با فرشهاى ابریشمى مفروش ساخت، قندیل هاى طلا و نقره به حرم آستانه اهدا کرد و دستور تعمیرات این آستانه را صادر نمود و پس از مراجعت از زیارت عتبات به بغداد، حقوق مستمرّى جهت خادمان آستانۀ عتبات مقدّسه تعیین نمود و دستور داد که درودگران و مهندسان و معماران را از اطراف و اکناف شهرها جمع کنند تا شش عدد صندوق خاتم، داراى نقشهاى خطایى و اسلیمى، در نهایت ابداع و استوارى بسازند و آنها را در حرم آستانه هاى شریف بگذارند.

عمارت یازدهم آستانه مقدّسه

در سال ١١٠۶ ق. فتنۀ بزرگى در سامرا از طرف سلاطین عثمانى به راه افتاد و بیشتر شیعیان را قتل عام نمودند، چنان که شهرت دارد دیگر یک نفر از شیعیان در شهر سامرا باقى نماند و سهواً یا عمداً آستانۀ مقدس سامرا را آتش زدند، موقعى که این خبر تکان دهنده و موحش به اصفهان رسید شاه سلطان حسین صفوى دخالت نمود و جمعى از علما و اعیان اصفهان را به سامراگسیل داشت که تمامى خرابیها را ترمیم نمودند و تزیین و تعمیرات وسیعى را در آستانه انجام دادند،وى ضریحى از فولاد به حرم مطهّر اهدا نمود و صندوق مطهّر را تعمیر کرد و کف حرم شریف و صحن را با سنگ مرمر مفروش ساخت.

عمارت دوازدهم آستان قدس عسکریّین(ع)

در سال ١١۵۶ق. هنگامى که نادر شاه افشار به زیارت عتبات مقدّسه عراق شتافت، تعمیراتى در آستانۀ سامرا انجام داد و همچنین همسر وى رضیّه بیگم دختر شاه سلطان حسین صفوى کاشیکاریهاى صحن و گنبد مطهّر را ترمیم نمود.

عمارت سیزدهم آستانه

در مطلع سدۀ سیزدهم هجرى تعمیرات آستانه سامراتوسط احمد خان برمکى آل دنبلى،از حکّام آذربایجان شروع شد، او میرزا محمد رفیع فرزند میرزا محمد شفیع مستوفى الممالک را با مبالغى عظیم از وجوهات نقدى به سامراگسیل داشت،در سال ١٢٠٠ ق. به مباشرت وکیل وى شیخ محمد آل سلماسى و فرزند او شیخ زین العابدین کاظمى آل سلماسى، تعمیرات وسیعى را در صحن و حرم و سرداب غیبت انجام دادند.

عمارت چهاردهم آستانۀ مقدّسه

پس از آن که احمد خان دنبلى در سال ١٢٠٠ ق. به قتل رسید، پسرش حسین قلى خان دنبلى کار پدر را در تعمیر و عمران آستانۀ سامرا تعقیب کرد که در نتیجۀ مساعى زیاد این پسر و پدر، به رونق آستانه افزدوده شد چنان که صندوقى مجلل و ضریحى مقدّس بر روى مزار نرگس خاتون مادر امام مهدى(عج)و ضریح و صندوق مجلّلى نیز بر مزار حضرت حکیمه خاتون نصب گشت.

عمارت پانزدهم آستان قدس عسکریّین(ع)

پس از به شهادت رسیدن صدر اعظم ایران میرزا محمد تقى خان امیر کبیر در سال ١٢۶٨ق، شیخ عبدالحسین تهرانى، معروف به شیخ العراقیین (م ١٢٨۶ق.) که وصىّ وى بر ثلث ماترک بود، اموال مذکور را بنا به وصیّت امیر کبیر صرف تعمیرات اماکن مقدّسه عراق نمود،از جمله در آستانه سامرا صحن شریف را توسعه داد و پس از تعمیراتى در حرم، ضریح نقره اى بر مزار مقدّس نهاد و به همّت او گنبد آستانۀ سامرا طلاپوشى شد و صحن و گلدسته ها و سرداب غیبت کاشیکارى گردید، کف حرم و صحن با سنگ مرمر مفروش شد، شروع این تعمیرات در سال ١٢٧٠ق. و پایان آن در سال ١٢٨۶ق. بود، بعضى از مورّخان به اشتباه این تعمیرات را به ناصرالدین شاه قاجار نسبت داده‌اند.

عمارت شانزدهم آستانه و تعمیرات دیگر

در مطلع قرن چهاردهم هجرى در عصر میرزاى اوّل مجدّد شیرازى (م ١٣١٢ق.) حرم و رواقها آیینه کارى گشت و سنگهاى کف صحن شریف ترمیم شد و ساعت بزرگى بر در قبله نصب نمودند و در ا واخر سال ١٣۵۵ق. جمعى هنگام شب به آستانۀ سامراحمله ور شده و مقدارى از طلاهاى گنبد را به سرقت بردند و در ماه صفر ١٣۵۶، هنگام شب، قفل در آستانه را شکستند و شمعدان‌هاى آستانه را که از نقره خالص بود و هر یک هشتاد کیلو وزن داشت ربودند این همه موجب شد تا در سال ١٣٨٠ق. تعمیرات وسیعى توسط حاج على اصفهانى آل کهربایى، از تجّار معروف کربلا در آستانۀ عسکریین شروع گشت که اوّلین آن نصب ضریح نقره و طلاى مزار مطهّر است که فعلاً بر مرقد شریف نصب مى باشد و بر سر در ضریح مقدّس ذکر شده که یک چهارم هزینه آن توسط حاج على اصفهانى کهربایى تعمیر شده است، سپس در سال ۱۳۸۷ ق هر دو گلدسته آستانه به هزینه شخصى وى طلاکارى گشت همچنین خانه هاى قسمت شمال و شرق صحن شریف را خریدارى نمود و صحن آستانۀ عسکریین را توسعه داد.

در تدارک عمارت هفدهم

سوگمندانه حرم عسکریین(ع) در بیست و دوم فوریه ٢٠٠۶ و مصادف با ٢٣ محرم ١۴٢٧ و ١٣٨۴/١٢/٣ شمسى در جریان خشونت‌هاى فرقه‌اى در عراق، هدف حمله‌اى قرار گرفت که گروه تندرو و تروریستى القاعده ٢ عامل آن شناخته شد.

و با یک سال و اندى فاصله بمب‌گذارى دوّم توسط همان گروه سفّاک در سیزدهم ژوئن سال ٢٠٠٧ مصادف با ٢٧ جمادى الاول ١۴٢٨ و ٨۶/٣/٢٣ شمسى، صورت ارتکاب یافت که باعث ویران شدن دو منارۀ این حرم مطهّر گردید.

در پى این دو جنایت، بلافاصله بازسازى آستان مقدّس سامرا و حرم حضرت عسکریین(ع) توسط یک شرکت ترکیه‌اى و با کمک شیعیان جهان و به ویژه‌ایران، و با نظارت سازمان علمى و فرهنگى سازمان ملل (یونسکو) شروع شده است که هنوز از چگونگى و جزئیات آن، خبرى منتشر نشده است.

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد